Hotline: 0909 024 013 | Email: Lienhe@PLEMS.edu.vn

TRIẾT HỌC GIÚP TRẺ EM ĐỐI PHÓ VỚI NHỮNG THỜI ĐIỂM HOANG MANG

Cơn đại dịch hiện tại làm gián đoạn cuộc sống như chúng ta đã biết. Mọi người – tất cả cá nhân và quốc gia – đã phản ứng khác nhau trước cú sốc này. Chúng ta đều phải cố gắng để hiểu tình huống này vì có những giới hạn được đưa ra để quản lý và thay đổi các thói quen hàng ngày của chúng ta, mà những hạn chế này thường đòi hỏi chúng ta phải đưa ra những lựa chọn khó khăn hoặc hy sinh. Khi giãn cách bắt đầu giảm, việc điều chỉnh để thay đổi các quy tắc vẫn tiếp tục. 
Đây sẽ không phải lần cuối cùng cần đưa ra những quyết định khó khăn. Chúng ta phải suy nghĩ về những gì chúng ta có thể làm để có sự chuẩn bị tốt hơn cho tương lai. Đặc biệt, chúng ta cần trang bị cho trẻ em những kỹ năng để đáp ứng tốt với khủng hoảng và đưa ra những quyết định có đạo đức. 
Một cách mà chúng ta có thể giúp trẻ em phản ứng tốt trước những mối hiểm họa hiện hữu trong tương lai là dạy các em học triết. Khi đối mặt với sự hoang mang, các kỹ năng tư duy phản biện có thể hỗ trợ việc đưa ra các quyết định có đạo đức và lập luận hợp lý là rất quan trọng. Những điều này đặc biệt cần thiết cho một nền dân chủ được hoạt động tốt. Vậy chúng ta có thể đưa ra và bảo vệ những quyết định tốt như thế nào? Triết học có thể trả lời. 

Cơn đại dịch hiện tại làm gián đoạn cuộc sống như chúng ta đã biết. Mọi người – tất cả cá nhân và quốc gia – đã phản ứng khác nhau trước cú sốc này. Chúng ta đều phải cố gắng để hiểu tình huống này vì có những giới hạn được đưa ra để quản lý và thay đổi các thói quen hàng ngày của chúng ta, mà những hạn chế này thường đòi hỏi chúng ta phải đưa ra những lựa chọn khó khăn hoặc hy sinh. Khi giãn cách bắt đầu giảm, việc điều chỉnh để thay đổi các quy tắc vẫn tiếp tục. 

Đây sẽ không phải lần cuối cùng cần đưa ra những quyết định khó khăn. Chúng ta phải suy nghĩ về những gì chúng ta có thể làm để có sự chuẩn bị tốt hơn cho tương lai. Đặc biệt, chúng ta cần trang bị cho trẻ em những kỹ năng để đáp ứng tốt với khủng hoảng và đưa ra những quyết định có đạo đức. 

Một cách mà chúng ta có thể giúp trẻ em phản ứng tốt trước những mối hiểm họa hiện hữu trong tương lai là dạy các em học triết. Khi đối mặt với sự hoang mang, các kỹ năng tư duy phản biện có thể hỗ trợ việc đưa ra các quyết định có đạo đức và lập luận hợp lý là rất quan trọng. Những điều này đặc biệt cần thiết cho một nền dân chủ được hoạt động tốt. Vậy chúng ta có thể đưa ra và bảo vệ những quyết định tốt như thế nào? Triết học có thể trả lời. 

Đặt câu hỏi

Điểm tốt nhất để bắt đầu thảo luận triết học với trẻ em là từ những câu hỏi và chủ đề mà chính các em đã cảm thấy tò mò. Trẻ em đặt những câu hỏi liên quan đến cơn đại dịch và những giới hạn lên sự tự do của các em. Người lớn xung quanh cuộc sống của các em đã phải giải thích vì các em không thể đến trường hay chơi đùa với bạn bè, vì sao rửa tay lại quan trọng, và vì sao các em phải giữ khoảng cách hai mét với những người khác. 

Triết học trả lời các câu hỏi đặc biệt liên quan đến triết lý và đạo đức: mọi người có nên chịu đựng để bảo vệ những thành viên dễ bị tổn thương nhất trong xã hội, và chúng ta phải bỏ ra bao nhiêu tự do để ngăn việc mọi người không bị bệnh. Những bạn trẻ có thể sẽ thắc mắc, nếu có những người phớt lờ các quy tắc giãn cách xã hội, thì tại sao những người khác không nên phớt lờ theo. 

Suy nghĩ thấu đáo các vấn đề về quyền lực, sự tự chủ, các giá trị và đưa ra quyết định có đạo đức là cốt lõi của triết học. Triết học cung cấp công cụ để có thể giúp trẻ em và các bạn trẻ hiểu được những trải nghiệm sống và cân nhắc tác động của các tình huống. 

Đây là một cơ hội tuyệt vời để thu hút trẻ em tham gia suy nghĩ mang tính triết học phù hợp với độ tuổi. Nó có thể được thực hiện bằng những câu chuyện, như những quyển sách gần gũi với trẻ em nói về đại dịch. 

Sau khi đọc một câu chuyện cùng nhau, mời trẻ đặt ra những câu hỏi riêng của bản thân, sau đó một câu hỏi mở, sâu sắc sẽ được chọn để khuyến khích cuộc hội thoại về chủ đề này. Buổi thảo luận có thể liên quan đến việc làm rõ các khái niệm như sự quan tâm hay tổn hại. Có thể chơi một “trò chơi khái niệm”, là một cách vui vẻ để trẻ em tìm kiếm định nghĩa của các khái niệm bằng việc sử dụng các ví dụ - như là, những hành vi nào thể hiện sự quan tâm hay không quan tâm. Điều này giúp các em định nghĩa những thuật ngữ then chốt và khám phá các ý tưởng đạo đức có liên quan. 

Một lý thuyết hữu ích mà chúng ta có thể dùng để suy nghĩ về cuộc sống trong giãn cách là “nguyên lý tổn hại” của triết gia John Stuart Mill. Nó khẳng định rằng tự do cá nhân không nên bị hạn chế, trừ khi điều đó gây hại đến người khác. Nguyên lý này có thể giải thích vì sao mọi người bị hạn chế tự do trong mùa dịch, mặc dù những người bị ảnh hưởng nhất chỉ là phần thiểu số. Chúng ta không chỉ tính đến các giá trị kinh tế, mà còn có các giá trị đạo đức nữa. 

Thêm vào đó, chúng ta có thể áp dụng “đạo đức quan tâm”. Cách tiếp cận này kêu gọi chúng ta hành động dựa trên sự quan tâm hoặc lòng trắc ẩn. Nó yêu cầu chúng ta cân nhắc làm sao để có thể thể hiện sự tử tế đối với mọi người và củng cố ý thức cộng đồng và cảm thức thuộc về xã hội. Trẻ em làm quen với các khái niệm như sự chăm sóc, tổn hại, công lý và công bằng – những chủ đề đều được nghiên cứu kỹ bởi các nhà triết học. 

Tư duy độc lập

Suy nghĩ rõ ràng có liên quan đến việc đánh giá tình hình một cách cẩn thận và quá trình tiến triển một cách logic từ điểm khởi đầu (một tiền đề) cho đến kết luận đúng. Đưa ra một quyết định sáng suốt liên quan đến việc xem xét nhiều lựa chọn khác nhau. 

Không dễ dàng gì để cân nhắc những nhân tố phức tạp khi xử lý những tình huống khó khăn. Dù vậy, triết học có thể giúp chúng ta. Nghiên cứu về triết học so sánh các ý tưởng để nhận ra điểm mạnh và điểm yếu của chúng. 

Nhưng vấn đề không chỉ là tranh cãi để ghi điểm. Có ý tưởng gọi là “mâu thuẫn mang tính đạo đức” khuyến khích tìm kiếm sự thật trong khi vẫn lưu tâm về sự hòa hợp, lòng trắc ẩn và sự tôn trọng. Chúng ta muốn các bạn trẻ học để trở nên có lý, nhưng chúng ta cũng muốn họ có đạo đức. Điều quan trọng là chúng ta khuyến khích họ áp dụng những quan điểm khác nhau, chứ không chỉ có một cách nhìn duy nhất về thế giới. 

Trong lớp học, dạy triết học cho thanh thiếu niên có thể hướng đến khám phá ý nghĩa chung thông qua thảo luận, học sinh xây dựng ý tưởng từ các ý tưởng của nhau và tìm cách hiểu những góc nhìn khác biệt. Khi được dạy bằng cách này, triết học hoàn toàn có thể mang tính hợp tác, chứ không phải là cạnh tranh. 

Tình hình là trong tương lai hoàn toàn có khả năng có những sự gián đoạn dưới hình thức các cơn đại dịch mới, thời thiết khắc nghiệt và hậu quả của việc nóng lên trên toàn cầu, biến động chính trị hoặc kinh tế bất ổn, tất cả trẻ em trong độ tuổi đi học đều sẽ hưởng lợi ích từ việc học triết. 

Học triết học, nhất là những tranh luận có lý lẽ, đối thoại và bất đồng trong sự tôn trọng lẫn nhau, cung cấp cho chúng ta những kỹ năng tư duy độc lập thiết yếu. Những kỹ năng này sẽ hỗ trợ việc giải quyết vấn đề và đưa ra quyết định có đạo đức cần phải có trong các thời điểm hoang mang. 

Nguồn: theconversation.com

PLEMS Education lược dịch

CÁC TIN KHÁC CÙNG DANH MỤC

Những bài báo nghiên cứu, bài viết, bài dịch và sách, phim do Viện IRED
sưu tầm và giới thiệu xoay quanh đề tài giáo dục và quản lý giáo dục.

© 2022 Viện Giáo dục IRED